KLIMATSKE PROMJENE

Prema poslednjem, Četvrtom izvještaju Međuvladinog panela o klimatskim promjenama (IPPC) iz 2007. godine, zagrijavanje klimatskog sistema se ne može poreći. Na njega jasno ukazuju do sada zabilježena povećanja globalnih prosječnih temepratura vazduha i okeana, rasprostranjeno topljenje snijega i leda i podizanje globalnog prosječnog nivoa mora.

Porast temperatura je evidentan na cijeloj planeti i značajniji je na većim sjevernim geografskim širinama. Osmatranja koja datiraju od 1961. godine pokazuju da je prosječna temperatura globalnog okeana porasla do dubine od najmanje 3.000 m i da okeani preuzimaju više od 80% dodatne toplote u klimatskom sistemu. Globalni prosječni nivo mora rastao je po prosječnoj stopi od 1,8 mm godišnje u periodu 1961 – 2003. godine, odnosno mnogo brže – prosječno po 3,1 mm godišnje –  u desetljeću 1993 – 2003. U periodu 1900 – 2005. godine, količina padavina se značajno povećala u istočnim djelovima Sjeverne i Južne Amerike, sjevernoj Evropi i sjevernim i centralnim djelovima Azije, dok su padavine opale u regionu Sahela, Mediterana, južne Afrike i djelovima južne Azije. Učestalost i/ ili intenzitet nekih ekstremnih vremenskih događaja je takođe promijenjen u poslednjih 50 godina.

Uzroci primijećenih promjena su, vrlo vjerovatno, povećane koncentracije gasova sa efektom staklene bašte (GHG) prouzrokovane ljudskim aktivnostima. Ova ocjena iz Četvrtog IPCC izvještaja (4AR) ima veći stepen sigurnosti od one date u Trećem izvještaju (TAR) iz 2001. godine – da je „veći dio primijećenog zagrijavanja tokom poslednjih 50 godina vjerovatno prouzrokovan povećanim koncentracijama GHG“, što znači da se stepen nesigurnosti o prirodi globalnog zagrijavanja smanjuje.

Globalne emisije GHG su samo u periodu od 1970 - 2004. godine porasle za oko 70%. U 2005. godini, atmosferske koncentracije nekih od ključnih GHG kao što su ugljendioksid i metan (CO2, CH4) bile su daleko iznad prirodnih raspona tokom poslednjih 650.000 godina. Globalna atmosferska koncentracija CO2 je, na primjer, porasla sa 280 ppm u pred-industrijskom periodu na 379 ppm u 2005. godini.

Ako se ne preduzmu akcije da se smanje emisije GHG od ljudskih aktivnosti, 4AR procjenjuje da će globalna prosječna temperatura do kraja ovog vijeka porasti za dodatnih 1,8 do 4,0°C (zavisno od primijenjenog IPCC scenarija emisija), odnosno za 6,4°C u slučaju najgoreg pretpostavljenog scenarija. Čak bi i povećenja temperature sa donjeg kraja ovog raspona doveli do ukupnog (dosadašnjeg i budućeg) porasta od preko 2°C u odnosu na pred-industrijski period, što je po mnogim naučnicima prag iznad koga se mogu očekivati nepovratne i moguće katastrofične promjene u prirodnim sistemima. Za dekadu 2090 – 2099, zavisno od IPCC scenarija, povećanje nivoa mora je procijenjeno u rasponu od 18 do 59 cm u odnosu na period 1980 – 1999.

Klimatske promjene su dešavaju i predstavljaju jednu od najvećih prijetnji sa kojima se suočava čovječanstvo, kako na planu očuvanja životne sredine tako i na ekonomskom i društvenom planu. Za južnu Evropu se, na primjer, očekuje da će klimatske promjene pogoršati uslove (visoke temperature i suše) u regionu koji je već osjetljiv na klimatsku varijabilnost, kao i da će smanjiti raspoloživost vodnih resursa, hidro-energetski potencijal, ljetnji turizam i generalno posmatrajući, produktivnost usjeva.

Društva mogu odgovoriti na klimatske promjene smanjenjem emisija GHG, kako bi se smanjio stepen i magnituda promjena, odnosno adaptacijom na nastale promjene. Potreba globalnog i sistematičnog odgovora na klimatske promjene dovela je 1992. godine do usvajanja Okvirne konvencije Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama (UNFCCC). Konvencija je stupila na snagu 1994. godine, a ratifikovale su je 194 zemlje i Evropska unija. UNFCCC predstavlja okvir za međunarodnu saradanju u oblasti klimatskih promjena sa ciljem da se stabilizacijom koncentracije GHG u atmosferi spriječe opasni antropogeni uticaji na klimatski sistem. Do sada je održano 15 godišnjih konferencija (COPs) zemalja članica Konvencije.

KJOTO PROTOKOL

Kjoto protokol
Kjoto protokol iz 1997. godine (stupio na snagu 2005.) predstavlja korak u pravcu preokretanja globalnog trenda rastućih emisija GHG. Protokol je postavio pravno obavezujuće kvantifikovane ciljeve za razvijene, industrijalizovane zemlje kako bi se njihove GHG emisije smanjile prosječno za 5% do 2012. godine (u odnosu na 1990. godinu). I UNFCCC i Kjoto protokol zasnivaju se na principu zajedničke ali izdiferencirane odgovornosti razvijenih i zemalja u razvoju (svrstanih u različite Anekse Konvencije/ Protokola) za dosadašnji porast GHG koncentracija u atmosferi i globalno zagrijavanje kao i za buduće djelovanje u pravcu rješavanja problema klimatskih promjena.

Ratifikacijom Kjoto Protokola uz Okvirnu konvenciju o klimatskim promjenama Ujedinjenih nacija, 27. marta 2007. godine, Crna Gora se pridružila međunarodnoj zajednici zemalja koje dijele zabrinutost i preuzimaju aktivnu ulogu u ublažavanju negativnih efekata globalnih klimatskih promjena, imajući na umu značaj saradnje sa međunarodnom zajednicom u procesu pridruživanja Evropskoj Uniji. Ovaj akt kao doprinos globalnim ekološkim stremljenjima nije bitan samo u političkom smislu za Crnu Goru, već ima i ekonomsku dimenziju koju Crna Gora, kao zemlja u razvoju, može iskoristiti za očuvanje svojih prirodnih potencijala.

Crnoj Gori je ratifikacija Kjoto protokola omogućila učestvovanje u jednom od fleksibilnih mehanizama Kjoto Protokola, kao država-domaćin. Riječ je o Mehanizmu čistog razvoja (“Clean Development Mechanism” – CDM), kojim se podstiče održivi razvoj, energetska efikasnost, korišćenje obnovljivih izvora energije, privlačenje stranih investicija, transfer tehnologija, što bi trebalo da smanji stepen nezaposlenosti i poboljša jačanje institucionalnih kapaciteta. Da bi ispunila uslov za učešće u CDM projektima, čija je svrha snižavanje troškova smanjenja emisija, odnosno troškova njihovog zadržavanja unutar propisanih granica, Crna Gora je uspostavila institucionalni i zakonski okvir za procjenu i odobravanje ovih projekata formiranjem Savjeta za mehanizam čistog razvoja (DNA), 5. februara 2008. godine. Savjet za mehanizam čistog razvoja je formirao Tehničko operativno tijelo, koje funkcioniše u sastavu Agencije za zaštitu životne sredine, a zaduženo je za operativne procedure uključujući i tehničku analizu i pregled projektne dokumentacije, dok će se odobravanje predloga projekata vršiti uz prethodno pribavljeno mišljenje zainteresovanih ministarstva (Ministarstvo za ekonomski razvoj, Ministarstvo poljioprivrede, šumarstva i vodoprivrede, Ministarstsvo pomorstva, saobraćaja i telekomunikacija i Ministarstvo finansija) u zavisnosti od predmeta projekta. Savjet za mehanizam čistog razvoja Ministarstvo turizma i zaštite životne sredine je sačinio Uputstvo o načinu rada kriterijumima i rokovima prilikom ocjene i odobravanja potencijalnih projekata mehanizma čistog razvoja i Kriterijume i indikatore održivog razvoja.

DNA Crne Gore je zvanično registrovan kod Sekretarijata Konvencije i nalazi se na sajtu UNFCCC. Kjoto protokol se odnosi na petogodišnji period od 2008-2012. godine, kada se očekuje njegova revizija, a budućnost ciljeva i angažovanja poslije ovog perioda zavise od pregovora na globalnom nivou, zakazanih za decembar 2009. godine u Kopenhagenu. Na Baliju je decembra 2007. godine je usvojen set odluka koji se odnose na Fond za adaptaciju, redukciju emisija pošumljavanjem, transfer tehnologija i jačanje kapaciteta, fleksibilne mehanizme, kao i neka finansijska i administrativna pitanjima, a posebno je naglašeno pitanje dugoročne saradnje. Novi sporazum bi stupio na snagu 2012. godine kada prestane da važi Protokol iz Kjota, glavni cilj bi trebao da bude taj da novi protokol prihvate sve zemlje sjetske organizacije, a ne kao prethodni koji nisu ratifikovali glavni zagađivači kao što je SAD. Povod za optimizam daju izjave novog američkog predsednika Baraka Obame da će SAD drastično smanjiti emisije ugljendioksida do 2020. godine na nivo iz 1990. godine.

Važno je napomenuti i da je na 14. konferenciji UN o klimatskim promenama (COP14) u poljskom gradu Poznanu, decembra 2008. godine, postignut glavni cilj, tako što dogovoreno da se u Kopenhagenu potpiše novi protokol umjesto dosadašnjeg iz Kjota, kao i to da je najvažnije da postoji sloga oko Kopenhagena. Problemi postoje u smislu da neke zemlje još nisu spremne da konkretizuju svoj stav, ali da još ima vremena da se to prevaziđe, kao i oko finansiranja pomoći najsiromašnijim zemljama u borbi protiv klimatskih promjena Ipak, nezavisno od rezultata ovih pregovora formirane strukture i institucionalni okviri koji se tiču Kjoto protokola, će nastaviti da postoje.

Više o Protokolu iz Kjota na sajtu UNFCCC.

KOPENHAGENSKI SPORAZUM

Kopenhagenski sporazum
Završni dokument 15. Konferencije o klimatskim promjenama koja je održana u Kopenhagenu decembra 2009. godine (Kopenhagenski sporazum) između ostalog karakteriše to što:

je po prvi put postignut globalni dogovor o ograničavanju rasta temperature na manje od 2°C u odnosu na pred-industrijski period, čime je potvrđen stav naučne zajednice da porast temperature ne bi trebao da pređe ovu granicu;
nije zakonski obavezujući, ali predstavlja prvi korak ka postavljanju pravno obavezujućih kvantifikovanih ciljeva za smanjenje emisija za period 2013 – 2020 i dugoročno do 2050. godine (što se očekuje da će se postići na narednoj konferenciji u Meksiku).

Sporazum predviđa da do kraja januara 2010. godine zemlje same odrede i saopšte svoje nacionalne ciljeve smanjenja emisija do 2020. godine, a predviđena su i značajna finansijska sredstava za pomoć zemljama u razvoju u borbi protiv globalnog zagrijevanja.

Više o Sporazumu iz Kopenhagena na sajtu COP 15 .